Apartman boşluğunda, merdivenlerde veya evinizde çürük sarımsağı andıran bir koku duyuyorsanız doğalgaz kaçağı ihtimalini ciddiye alınız. Aslında kokusuz bir gaz olan doğalgaz, kaçak olması durumunda kolayca anlaşılabilmesi için kokulandırılmıştır. Kokunun kaynağını bulmak için binada dolaşmayınız; elektrik düğmelerine ve zillere dokunmadan, asansör kullanmadan güvenli biçimde dışarı çıkınız. 187 Doğalgaz Acil Hattını, binanın dışında ve gaz kokusu olmayan güvenli bir yerden arayınız.
Bu doğalgaz kaçağı pratik bilgileri, kaynak yazıda İstanbul gaz dağıtım şirketi İGDAŞ’ın sitesinden alınan açıklamalara dayanmaktadır. Acil durumda müdahale ekibinin yönlendirmelerine; cihaz, tesisat ve baca uygulamalarında güncel dağıtım şirketi şartlarına ve üretici talimatlarına uyunuz.
Apartman boşluğunda gaz kokusu duyarsanız ne yapmalısınız?
Ortak alanda duyulan koku, kaçağın mutlaka merdiven boşluğundaki bir borudan geldiğini göstermez. Gaz başka bir bölümden veya bina dışından taşınmış olabilir. Kokunun hangi katta yoğunlaştığını araştırmak yerine insanların güvenle uzaklaşmasına öncelik veriniz.
- Sigara içmeyiniz; kibrit, çakmak veya başka bir ateş kaynağı kullanmayınız.
- Elektrikli cihazları çalıştırmayınız; çalışır durumda olanları kapatmayınız veya fişten çekmeyiniz. Elektrik düğmelerini, sigortaları ve kapı zillerini kullanmayınız.
- Asansörü kullanmayınız. Güvenli çıkış yolunu kullanarak binadan uzaklaşınız.
- Gaz kaçağından şüphelenilen binada cep telefonu veya sabit telefon kullanmayınız.
- Çıkış sırasında güvenle ulaşılabilen kapı ve pencereler elle açılabilir; havalandırma yapmak için kokulu alana girmeyiniz, bütün pencereleri açmak amacıyla binada kalmayınız. Elektrikli fan veya aspiratör çalıştırmayınız.
- Bina girişindeki ana doğalgaz vanasını yalnızca yerini biliyorsanız, güvenle ulaşabiliyorsanız ve çıkışınızı geciktirmeyecekse kapatınız. Vanaya ulaşmak için yoğun kokulu bir alana girmeyiniz.
- Yakınınızdaki kişileri zil kullanmadan, seslenerek uyarınız. Başkalarını uyarmak için binaya geri dönmeyiniz.
- Güvenli bir yerden 187 Doğalgaz Acil Hattına ve apartman yöneticisine haber veriniz.
Kaçağı aramak, vanaya ulaşmak veya bir eşya almak için riskli alana girmeyiniz. Yangın, yaralanma, bayılma veya acil kurtarma ihtiyacı varsa güvenli bir yerden 112’yi arayınız. Ekipler güvenli olduğunu bildirmeden binaya dönmeyiniz.
Evinizde hafif veya yoğun gaz kokusu varsa
Gaz kokusu olan mekânı herkesin boşaltmasını sağlayınız. Kapı ve pencereleri açmak veya vanayı kapatmak ancak güvenle yapılabiliyorsa uygundur; bu işlemler için tahliyeyi geciktirmeyiniz. Çakmak, kibrit, elektrikli cihaz, kapı zili ve telefon kullanmama kuralları ev içinde de geçerlidir.
Cihazınızın yakınında hafif bir gaz kokusu hissetmeniz, tek başına pilot alevi arızası olduğu anlamına gelmez. Bağlantılardan, vanadan veya cihazın başka bir bölümünden kaçak olabilir. Kokunun hafif olması güvenli olduğunu göstermez. Cihazı yeniden ateşlemeyiniz ve arızayı kendiniz gidermeye çalışmayınız.
Binanın dışında, kokudan uzak bir yerden 187’yi arayınız. Komşu dairede de gaz bulunabileceği için yalnızca komşuya geçmek güvenli bir arama yeri sağladığı anlamına gelmez. 187’ye ulaşamıyorsanız ve tehlike sürüyorsa 112’den yardım isteyiniz. Acil tehlike giderildikten sonra cihazla ilgili onarımı yetkili servise yaptırınız.
Bina dışında gaz kokusu ve ihbar sırasında verilecek bilgiler
Binaların dışında gaz kokusu algıladığınızda bölgeden uzaklaşarak 187 Doğalgaz Acil Hattına ihbar yapınız. Yakındaki insanları güvenli bir mesafeden uyarınız; kaçağın yerini araştırmayınız.
Gaz kokusu bina dışında olsa dahi kaçak çevredeki binaları ve özellikle bodrum katlarını etkileyebilir. Bu durumda kesinlikle bodruma girmeyiniz; durumu acil müdahale ekibine bildiriniz. Bölgenin elektriğinin kesilmesi, kordon altına alınması ve gerekiyorsa trafiğin durdurulması gibi işlemleri yetkili ekipler yürütmelidir. Elektrik panolarına veya şebeke ekipmanına kendiniz müdahale etmeyiniz.
187’ye ihbar verirken
- Adınızı, soyadınızı ve size ulaşılabilecek telefon numarasını bildiriniz.
- Gaz kokusu alınan bölgenin açık adresini, bina numarasını ve bulunmasını kolaylaştıracak tarifi veriniz.
- Kokunun evde, apartman boşluğunda, bodrum yakınında veya sokakta fark edildiğini söyleyiniz.
- Kokunun yoğunluğunu, bildiğiniz kadarıyla içeride kalan kişi olup olmadığını ve yangın ya da sağlık sorunu bulunup bulunmadığını aktarınız.
- Ekibin sorularını yanıtlayınız ve yönlendirmelerine uyunuz. Ek bilgi toplamak için tehlikeli alana dönmeyiniz.
İGDAŞ Acil Müdahale Ekibi geldiğinde bildiklerinizi güvenli bir noktadan paylaşınız. Kokunun azalması veya kaybolması, kaçağın giderildiğini doğrulamaz; bunun kontrolünü ekiplerin yapması gerekir.
Doğalgaz yangınında neden kendiniz müdahale etmemelisiniz?
Gaz yangınlarının söndürülmesinde temel ilke, gaz akışının güvenli biçimde kontrol altına alınmasıdır. Gaz alevi söndürülse bile yanmamış gaz akmaya devam ederse havayla patlayıcı bir karışım oluşturabilir. Bu nedenle gaz yangınını kendi başınıza söndürmeye veya alevin yakınındaki vanaya ulaşmaya çalışmayınız.
Yangın alanından uzaklaşınız, çevredekileri uyarınız ve güvenli bir yerden 112 ile 187’ye haber veriniz. Gazın kesilmesi, çevredeki yanıcı maddelerin korunması ve söndürme işlemleri eğitimli ekiplerce yapılmalıdır. Eşya taşımak veya yangını suyla soğutmak için tehlikeli alanda kalmayınız.
Gaz kokusu ile karbonmonoksit tehlikesini karıştırmayınız
Cihazlarınızın verimli ve güvenli çalışmasını istiyorsanız imalatçının kullanım kılavuzuna ve İGDAŞ’ın talimatlarına uyunuz. Düzgün monte edilmemiş veya bakımı iyi yapılmamış cihazlarda eksik yanma sonucu zehirli bir gaz olan karbonmonoksit oluşabilir. Doğalgaz cihazlarında karbonmonoksit oluşmasına veya iç ortamda birikmesine yol açabilen durumlardan bazıları şunlardır:
- Cihazın yakıcı bölümlerinin kirlenmesi, arızalanması veya yanma ayarının bozulması.
- Bacaların tıkanması ya da atık gazın güvenle dışarı atılamaması.
- Temiz hava girişinin engellenmesi.
Karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur; doğalgaza eklenen uyarıcı kokuyla fark edilemez. Karbonmonoksit solumak baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, halsizlik ve bayılmaya neden olabilir; ağır maruziyet ölümcüldür. Bu belirtiler başka rahatsızlıklarla karışabilir. Özellikle aynı ortamda birden fazla kişide benzer şikâyetler varsa temiz havaya çıkınız ve 112’yi arayınız. İçeride kalan birini kurtarmak için kendinizi tehlikeye atmayınız.
Doğalgaz cihazınızın iyi çalışmadığından şüpheleniyorsanız cihazı kullanmayınız ve yetkili servise kontrol ettiriniz. Koku olmaması, cihazın ve bacanın güvenli çalıştığını kanıtlamaz.
Cihazın yerleşimi, menfezler ve baca bağlantısı
Bacalı cihazlar yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alır. Estetik kaygılarla cihazı uygun olmayan bir dolap içine almak, yanma için gereken taze havayı engelleyebilir ve yanma kalitesini düşürebilir. Havalandırma menfezleri sürekli açık kalmalı; soğuk geliyor gerekçesiyle kapatılmamalıdır.
Bacalı cihazın bulunduğu bölümde uygun çekiş sağlayan bir baca bulunmalı ve cihaz uygun bağlantıyla bu bacaya bağlanmalıdır. Hermetik cihazların hava alma ve atık gaz çıkışları da üreticinin belirlediği şekilde dış ortama açılmalı; kapatılmamalı veya sonradan yapılan balkon kapamalarıyla uygunsuz hâle getirilmemelidir.
Ocakların ve gazlı cihazların yerleştirileceği hacim, havalandırma açıklığı, baca borusunun konumu ve çevredeki eşyalara uzaklık için tek bir ölçü her cihaza uygulanamaz. Kaynak metindeki sabit hacim, menfez alanı ve mesafe değerleri yerine cihaz tipine uygun güncel teknik şartlar, onaylı proje ve üretici kılavuzu esas alınmalıdır. Özellikle bacalı cihazların yatak odası, banyo ve WC gibi alanlara yerleştirilmesi veya baca borularının bu alanlardan geçirilmesi kullanıcı kararıyla yapılabilecek bir işlem değildir.
Su ısıtıcıları ve çatı yalıtımında güvenlik
Su ısıtıcılarında yanma ve haşlanma riskleri
- Su ısıtıcısını yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere monte ettirmeyiniz.
- Sıcaklığı ayarlamadan önce su ısıtıcısının kullanım talimatlarını okuyunuz. Kullanım noktasında aşırı sıcak su haşlanmaya yol açabilir; 50°C’nin üzerindeki su özellikle uzun temaslarda ciddi yanık riski taşır.
- Çocuklar, yaşlılar ve sıcaklığı algılama veya sudan uzaklaşma güçlüğü yaşayan kişiler için daha dikkatli olunuz. Depolu sistemlerde depolama sıcaklığı ile musluktan çıkan suyun güvenli sıcaklığı farklı gereklilikler taşıyabilir; uygun ayarı ve gerekiyorsa karışım vanası kullanımını yetkili servise danışınız.
Çatı izolasyonu yapılırken
Çatı izolasyonu enerji kaybını azaltmaya yardımcı olur. Ancak uygun olmayan malzeme veya hatalı uygulama yangın tehlikesi yaratabilir. Yalıtım yapmayı düşünüyor veya hâlihazırda yaptırmışsanız şu güvenlik önlemlerine dikkat ediniz:
- Yalıtım malzemelerinin bacalara, gaz yakıcı cihazlara, motorlara, transformatörlere ve benzeri ısı kaynaklarına gelişigüzel temas etmesine izin vermeyiniz.
- Isı kaynaklarının çevresindeki malzemeler ve güvenlik mesafeleri ilgili sistemin teknik gereklerine uygun seçilmelidir. Yanmaz malzeme kullanılması tek başına her uygulamayı güvenli yapmaz.
- Açıkta veya hasarlı elektrik kablosu varsa dokunmayınız; yalıtım işleminden önce elektrikçiye kontrol ettiriniz.
- Çatı ve saçak havalandırma açıklıklarını, baca ağızlarını ve atık gaz çıkışlarını kapatmayınız. Çatıya çıkmadan görülebilen bozulmaları takip ediniz; ayrıntılı kontrolü uygun ekipmanla çalışan uzmanlara yaptırınız.
Baca temizliği neden doğalgaza geçince de önemlidir?
Doğalgaz, uygun koşullarda tam yandığında katı yakıtlara göre çok daha az is ve kurum oluşturur. Ancak bu özellik, bacanın bakım gerektirmediği anlamına gelmez. Önceden kullanılan yakıtlardan kalan kurum ve islerin temizlenmesi, bacanın doğalgazlı cihazla kullanıma uygunluğunun kontrol edilmesi gerekir. Doğalgaz cihazında islenme görülmesi de normal kabul edilmemeli, servis tarafından araştırılmalıdır.
Bacaların temizliği ve standartlara uygunluğu güvenli yanmayı destekler, baca yangını ve atık gazın içeri sızması riskini azaltır; bu riskleri tamamen ortadan kaldırdığı söylenemez. Baca temizliğini ihmal etmeyiniz. Kontrol ve temizlik sıklığını baca türü, kullanım koşulları, güncel yerel kurallar ve üretici talimatlarına göre belirleyerek yetkili hizmet sağlayıcılara yaptırınız.
Deprem öncesi hazırlık ve deprem sonrası güvenli kontrol sınırı
Deprem öncesinde
- Doğalgaz tesisatınızın ana kapama vanasının yerini öğreniniz; önünü eşyalarla kapatmayınız.
- Kombinizin ve su ısıtıcınızın uygun biçimde sabitlendiğini yetkili servise kontrol ettiriniz.
- Evdekilerin gaz kokusunda elektrik düğmelerine dokunmaması, asansör kullanmaması ve güvenli alandan 187’yi araması gerektiğini bilmesini sağlayınız.
Deprem sonrasında
Sarsıntı sırasında vanaya ulaşmaya çalışmayınız; önce kendinizi koruyunuz. Sarsıntı bittikten sonra yapısal güvenlik ve tahliye önceliklidir. Gaz kokusu, tesisat hasarı veya kaçak şüphesi varsa ana vanayı ancak güvenle ulaşılabiliyorsa kapatınız. Bunun için hasarlı binaya veya kokulu alana girmeyiniz.
- Gaz kaçağı şüphesinde elektrik düğmelerini açıksa kapatmayınız, kapalıysa açmayınız; ateş ve kıvılcım oluşturabilecek araçları kullanmayınız.
- Telefon görüşmesini binanın dışında, güvenli bir yerde yapınız.
- Cihaz, baca bağlantısı ve menfezlerdeki görünür hasarı yalnızca güvenli bir konumdan fark edebildiğiniz ölçüde ekiplere bildiriniz; parçaları sökmeyiniz veya düzeltmeye çalışmayınız.
- Kapatılan gazı, tesisatın ve cihazların güvenliği yetkili ekiplerce değerlendirilmeden yeniden açmayınız.
Evde yapılabilecek kontrolün sınırı, güvenli bir yerden belirtiyi fark etmek ve bildirmektir; kaçağı doğrulamak, tesisatı onarmak veya cihazı yeniden devreye almak değildir. Sorunun tekrarlanma riskini azaltmak için menfezleri açık tutunuz, vanalara erişimi engellemeyiniz, cihaz bakımını ve baca kontrollerini aksatmayınız. Tadilat, pencere değişimi veya balkon kapatma sonrasında havalandırma ve atık gaz çıkışlarının uygunluğunu yeniden kontrol ettiriniz.