Mutfak lavabosunda suyun yavaş gitmesi, gider açıldıktan kısa süre sonra yeniden tıkanması veya lavaboya atık suyun geri gelmesi, boru içinde birikme olabileceğini gösterir. Yağlanmış lavabo gider borularında pimaş yıkama, boru çeperine tutunan kalıntıların temizlenmesi için uygulanır. Ancak yavaş akışın tek nedeni yağlanma değildir; sifon tıkanıklığı, yabancı cisimler, borudaki eğim hataları ve ortak hat sorunları da değerlendirilmelidir.
Pimaşların içine dökülen yemek yağları, özellikle eğimi yetersiz gider borularında yemek artıklarıyla birlikte birikir. Soğuyup boru çeperine tutunan yağ tabakası zamanla kalınlaşır. Yağ tutmuş lavabo borusu belli bir süre sonra suyun önünde engel oluşturur. Ana borulardaki bu birikme, atık suyun bodrum katlardaki alçak giderlerden geri gelmesine ve su baskınlarına sebep olabilir. Binanın ana kanal borusunun uzun ve yatay döşendiği hatlarda, yeterli eğim de yoksa sorun daha sık görülebilir.
Mutfak lavabosu kullanılmadığı hâlde kendiliğinden doluyor veya taşıyorsa, sorun yalnızca lavabo sifonunda olmayabilir; ortak gider hattında da tıkanıklık bulunabilir. Bazı tıkanmalar açıldıktan sonra bir süre sorun yaşanmaz, ancak borunun içindeki birikinti temizlenmediyse tıkanıklık tekrarlar. Burada önemli olan, yalnızca suya geçiş yolu açmakla boru çeperindeki kalıntıları temizlemek arasındaki farktır.

Lavabo borusunda yağ birikmesi ve giderin daralması
Atık su gider borularında zamanla oluşan kireçlenme, yağlanma ve katı cisimlerin sebep olduğu tıkanmalar söz konusu olabilir. Bu gibi durumlarda evinizde büyük bir tadilat ve masraf çıkacağını düşünüp endişelenebilirsiniz. Kanal açma makinesi ve uygun temizleme yöntemleriyle birçok tıkanıklığa boruya erişilebilen noktalardan, kırma işlemi yapılmadan müdahale edilebilir. Ancak boruda kırık, çökme veya hatalı döşeme varsa yalnızca temizlik yeterli olmayabilir.
Gider borusu daralması birdenbire olan bir şey değildir. Uzun süre gidere dökülen atıkların boru çeperine yapışarak oluşturduğu katmanın giderek kalınlaşması ve borunun kullanılabilir iç çapını küçültmesidir. Daralan borudan geçen atıklar bu bölgelerde sıkışarak pimaş tıkanmasına sebep olur. Tıkanıklık açma makinesiyle müdahale edilip suyun geçişi sağlansa da çeperdeki birikinti kaldığında daha sonra tekrar tıkanma görülebilir.
Özellikle mutfak giderlerinde yemek artığı ve yağların birikmesiyle oluşan daralmalar önemli bir sorundur. Bununla birlikte her tıkanıklığı boru daralmasına bağlamak doğru değildir. Bez, kâğıt, poşet gibi yabancı maddeler, boru birleşimlerindeki sorunlar veya yetersiz eğim de akışı engelleyebilir. Mühim olan, gider açıldıktan sonra sorunun neden tekrar edebileceğini belirlemektir.
Tıkanıklık açılan gider neden tekrar tıkanır?
Gider içinde bazı kalıntıların kalması sonucu tıkanıklık tekrarlayabilir. Pimaş yıkama makinesi, basınçlı suyla giderdeki kalıntıları temizleyen bir sistemdir. Borunun durumu uygunsa, iç yüzeydeki birikintilerin temizlenmesi atık su borusunun yeniden yapılmasına gerek bırakmadan akışın iyileştirilmesini sağlayabilir. Ancak yıkama, borunun yapısal kusurlarını gidermez.
Değişik başlıklar kullanılarak boru içindeki kalıntının türüne göre müdahale edilir. Mutfak giderinde basınçlı suyla pimaş temizleme işleminde döner başlıklı uçlar kullanılabilir. Su basıncıyla dönen başlık, suyu boru çeperine yönlendirerek yağ tabakasının sökülmesine yardımcı olur. Kullanılacak basınç ve başlık; borunun malzemesine, çapına, bağlantılarına ve mevcut durumuna göre seçilmelidir. Daha yüksek basınç her zaman daha iyi veya daha güvenli temizlik anlamına gelmez.
Atık su borusu yıkama makinesi, kum ve çamur gibi birikintilerin uzaklaştırılmasında da kullanılabilir. Tıkanıklık robotuyla kumun içinde geçici bir yol açılabilir; fakat makine giderden çıkarıldığında kumlar bu yolu yeniden kapatabilir. Bu yüzden yalnızca geçiş sağlamak değil, birikintiyi kontrollü biçimde hattan uzaklaştırmak gerekir. İnşaatı yeni bitmiş yapılarda bu tür kalıntılarla karşılaşılabilir. Sertleşmiş harç, iri taş veya boruya sıkışmış parçalar ise yalnızca yıkamayla çıkarılamayabilir; farklı bir müdahale gerekebilir.

Hangi gidere pimaş yıkama gerekir?
Pimaş yıkama, gider borusu içinde zamanla oluşan yağlı ve çamurumsu atıkları temizlemek için yapılan işlemdir. Yalnızca kanal açma cihazıyla sonuç alınamadığında değil, gider açıldığı hâlde boru çeperindeki birikinti nedeniyle tıkanıklığın tekrarladığı durumlarda da değerlendirilebilir.
Robotla pimaş açma işleminden sonra, özellikle tekrarlayan tıkanıklıklarda kamera ile görüntüleme yapılması sorunun kaynağını ayırt etmeye yardımcı olur. Tamamen tıkalı veya kirli suyla dolu hatlarda görüntü sınırlı olabileceğinden önce kontrollü biçimde akış sağlanması gerekebilir. Görüntülemede boru içindeki kalıntılar, birleşim sorunları veya hasar belirtileri incelenir. Temizlik sonrasında yapılan kontrol de kalıntıların ne ölçüde uzaklaştırıldığını değerlendirmek açısından yararlıdır.
Gider borusu açma makinesinin ucundaki yay şeklindeki helezonlar, uygun uçlarla bez, poşet, kıl ve tüy gibi atıkların çıkarılmasına yardımcı olur. Ancak her kalıntı bu yöntemle alınamaz. Borunun içinde kalan yağ ve taşınabilir tortular için yıkama gerekebilir. Bu sistem, su ve kanalizasyon idarelerinin kullandığı büyük kanal ve rögar yıkama ekipmanlarıyla benzer bir prensiple çalışır; bina içi hatlarda kullanılan ekipmanın ölçüsü ve uygulama koşulları farklıdır.
Birkaç farklı başlığı bulunan cihazlar suyu farklı yönlere verebilir. İleri yönlü su çıkışları bazı birikintilere müdahale ederken, yanlara yönlenen veya dönen başlıklar boru çeperini yıkamak için kullanılır. Kireç tabakasının temizlenebilirliği ise sertliğine, kalınlığına ve borunun durumuna bağlıdır. Her kalıntının tamamen çıkarılacağı veya borunun ilk günkü hâline döneceği söylenemez.
Evde güvenli kontrolün sınırı: Hangi giderlerin yavaşladığını, geri tepmenin ne zaman olduğunu ve sorunun tek lavaboda mı yoksa birden fazla noktada mı görüldüğünü not edebilirsiniz. Suyu akmayan lavaboya tekrar tekrar su vermeyin. Basınçlı yıkama ekipmanıyla kendiniz müdahale etmeyin; kimyasal gider açıcıları birbirine veya başka temizlik ürünlerine karıştırmayın. Daha önce kimyasal kullandıysanız müdahale edecek kişiye bildirin. Atık su geri geliyorsa ilgili giderleri kullanmayı durdurun; ortak hat şüphesinde bina yönetimine haber verin.
Temizliğin faydası ve bakım zamanını belirleyen koşullar
Gider borusu temizliği, akışı daraltan birikintileri azaltır ve bu birikintilerden kaynaklanan kokuların hafiflemesine yardımcı olabilir. Ancak pimaş yıkama bir dezenfeksiyon işlemi değildir; borudaki bütün bakteri ve canlı organizmaları yok ettiği söylenemez. Kötü kokunun kaynağı kuru kalmış sifon, sızdıran bağlantı veya havalandırma sorunuysa ayrıca bu nedenin giderilmesi gerekir.
Her gider için geçerli sabit bir bakım aralığı yoktur. Temizlik ihtiyacı; kullanım yoğunluğu, gidere ulaşan yağ ve katı atık miktarı, borunun eğimi, hat uzunluğu ve önceki tıkanıklıkların sıklığına göre belirlenir. Giderin önceye göre yavaşlaması veya açıldıktan kısa süre sonra yeniden tıkanması, kontrol zamanının geldiğini gösterir.
Örneğin restoran mutfakları, kamu kuruluşlarının mutfakları, okul yemekhaneleri ve yemek şirketlerinde yoğun kullanım nedeniyle yağlı birikinti riski daha yüksektir. Yağ ve katı atıkların gidere ulaşması önlenmediğinde boru içi çamurumsu bir tabakayla kaplanabilir. Bu işletmelerde varsa yağ ayırıcının bakımının yapılması ve atıkların kaynağında tutulması, yalnızca boruyu tekrar tekrar yıkatmaktan daha etkili bir koruyucu yaklaşımdır.
Bazen daire içi mutfak ve banyo hatlarında da yıkama gerekir. Mutfak hattının ana gidere uzak olduğu ve yeterli eğimin verilemediği durumlarda gider sık tıkanabilir. Yıkama birikintiyi temizleyip akışı iyileştirebilir, ancak eğimsiz boruya eğim kazandırmaz. Temizlikten sonra kısa sürede tekrar eden tıkanıklıklarda boru güzergâhının, eğiminin ve bağlantılarının değerlendirilmesi gerekir.
Yağın yeniden birikmesini nasıl azaltabilirsiniz?
Kızartma ve yemek yağlarını lavaboya dökmeyin; soğuduktan sonra uygun bir kapta biriktirerek atık yağ toplama noktalarına teslim edin. Tencere ve tabaklardaki yoğun yağı yıkamadan önce sıyırın veya silin, yemek artıklarını çöpe alın ve lavabo süzgecini düzenli temizleyin. Böylece hem yağ tabakasının hem de bu tabakaya tutunan katı atıkların oluşumunu azaltabilirsiniz.
Sıcak su veya deterjan, dökülen yağı borudan güvenle uzaklaştıran bir önlem değildir. Yağ ileride soğuyup yeniden birikebilir. Kaynar suyu gidere dökmeyi ya da kimyasal açıcıları rutin bakım yöntemi olarak kullanmayın. Özellikle soğuk dönemlerde yağın daha çabuk katılaşabileceğini dikkate alarak, yoğun yemek hazırlanan günlerde yağ ve artıkların gidere gitmesini önlemeye daha fazla özen gösterin.
Evde yapılabilecek en güvenli takip, akışın değişip değişmediğini gözlemek ve yağın gidere ulaşmasını önlemektir. Yavaşlama tekrar ediyorsa sürekli geçici açma işlemi yaptırmak yerine, boru içindeki kalıntının ve hattın fiziksel durumunun birlikte kontrol edilmesini sağlayın.